Cuốn sách này dành tặng cho người bạn thân nhất của tôi.
Bà là người luôn luôn sẵn sàng nhận những cuộc gọi trả sau của tôi; đọc
cho tôi nghe riêng những lá số tốt của tôi; tặng tất cả những bạn bè của bà
những cuốn sách có chữ ký của tôi; nói với tôi rằng tôi trông lúc nào cũng
mảnh mai khi xuất hiện trên TV và rằng tôi thật tuyệt vời cả khi tôi nghĩ màn
hình TV chỉ như một tấm gương; và sẵn sàng để cho gia đình tôi kỉ niệm
chín mươi chín năm kì diệu bà có mặt trên đời.
Bà Jewel, cháu cảm ơn bà.

TÁC GIẢ
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Neale S. Godfrey (sinh năm 1951) là tác giả viết sách đầu tiên tại Hoa Kỳ
về lĩnh vực dạy trẻ em kiến thức tài chính, hiện bà có tới 26 đầu sách cho trẻ
em và người lớn thuộc chủ đề này. Các tác phẩm của bà nhận được rất nhiều
giải thưởng; nổi bật nhất là cuốn Tiền không mọc trên cây (Money doesn't
grow on trees) . Tác phẩm có mặt ở hơn 1.000 thư viện trong hệ thống
WorldCat và được dịch ra nhiều thứ tiếng.
Neale S. Godfrey còn là chuyên gia về tài chính gia đình và trẻ em, hoạt
động trong lĩnh vực tài chính hơn 30 năm nay. Là một trong những phụ nữ
đầu tiên tham gia vào ban quản trị của The Chase Manhattan Bank, sau đó bà
từng làm chủ tịch của The First Women's Bank và là nhà sáng lập The First
Children's Bank. Năm 1989, bà thành lập công ty mang tên Children's
Financial Network, Inc (Mạng giáo dục Tài chính của trẻ em), với mục tiêu
giáo dục trẻ và các bậc phụ huynh về tiền bạc.
Neale S. Godfrey là người đầu tiên phát triển giảng dạy về tiền bạc cho
trẻ em, với chuyên đề The One & Only Common Sense/Cents Series và CDROM mang tên Money Town (Thị trấn Tiền), - dành cho trẻ từ mẫu giáo cho
tới trung học. Từng phụ trách chuyên mục cho Liên đoàn báo chí Mỹ, bà đã
viết rất nhiều bài báo trên tạp chí và báo ngày về đề tài dạy trẻ quản lý tài
chính.
Neale S. Godfrey hiện phụ trách chương trình The LIFE, INC: The
Ultimate Career Guide for Young People (Hướng dẫn nghề nghiệp nền tảng
cho giới trẻ) , bao gồm Hướng dẫn cho Giáo viên, Chuyên san cho học sinh
và một website, được tài trợ bởi Tổ chức Deloitte. Chương trình này phục vụ
cho hơn 1 triệu học sinh phổ thông và trung học Mỹ. Chương trình và video
của The LIFE, Inc. gần đây nhận được Giải thưởng Mercury©
Communications.
Dự án mới nhất của bà ECO-Effect®: The Greening of Money, kết hợp
giữa Kinh tế học và Môi sinh để hướng dẫn cho người lớn và trẻ con biết có
thể tiết kiệm tiền bạc như thế nào trong khi vẫn bảo vệ được môi trường.

Chương trình gồm sách, website, blog, các bài học tại nhà, trò chơi, và các
hoạt động liên quan tới cha mẹ, trẻ em, các công ty kinh doanh, nhà trường,
cộng đồng… và cùng kết hợp lại chúng ta có thể nâng cao ý thức cộng đồng
và thay đổi các thói quen.
Bà được coi là phát ngôn viên tầm quốc gia (National Spokesperson) cho
các công ty như Aetna, Microsoft, CocaCola, Fidelity, Quaker Oats, Nuveen
and AOL-Time Warner. Bà là diễn giả chuyên nghiệp cho các diễn đàn trong
nước và quốc tế, thường xuyên xuất hiện với vai trò chuyên gia tài chính trên
các chương trình truyền hình như The Oprah Winfrey Show, Good Morning
America, The Today Show, CNBC, CNN, v.v… Bà cũng tham gia vào
chương trình truyền hình đặc biệt Your Money, Your Children, Your Life
(Tiền của bạn, Con cái bạn, Cuộc đời bạn). Gần đây Neale S. Godfrey còn là
chuyên gia tài chính của chương trình Nickelodeon trên NickJr.com.
Neale S. Godfrey được vinh danh các giải thưởng như “Người phụ nữ của
Năm” (Woman of the Year), “Giám đốc ngân hàng của Năm” (Banker of the
Year), “Người ủng hộ trẻ em của Năm” (Child Advocate of the Year) và
Giải thưởng Nữ giới từ Liên hiệp Quốc. Gần đây, Neale S. Godfrey được
công nhận là một trong “50 Phụ nữ Giỏi nhất trong lĩnh vực Kinh doanh” (50
Best Women in Business) của New Jersey.
Neale S. Godfrey cũng từng phục vụ ở Nhà Trắng và Lực lượng Đặc biệt
của Chính phủ (Governor's Task Forces) đồng thời trong ban Lãnh đạo của
Sàn giao dịch hàng hóa New York (Board of Directors of The New York
Board of Trade), UNICEF, Đại học Charleston, Phòng Thương mại của hạt
Morris (Morris County Chamber of Commerce), và tổ chức Các nhà lãnh
đạo doanh nghiệp trẻ ( YPO). Gần đây, bà nằm trong ban lãnh đạo của Tổ
chức Phụ nữ liên Hiệp Quốc tại Mỹ. Bà đại diện Tổ chức đặc nhiệm toàn cầu
của nhóm các nhà lãnh đạo doanh nghiệp trẻ (YPO Global Taskforce) khu
vực Bắc Mỹ mang tên RISE nhằm tạo ra một phong trào quốc tế bảo vệ sinh
thái, và bà làm việc trong Ban tư vấn cho phong trào tăng cường duy trì môi
sinh mang tên Eco-Logical Communities.

MỞ ĐẦU
TẠI SAO CON BẠN PHẢI THÔNG THẠO VỀ TÀI
CHÍNH

Đầu những năm 1990, khi bắt đầu viết bản thảo đầu tiên của Tiền không
mọc trên cây , tôi đang là giám đốc ngân hàng và là mẹ của hai đứa con chưa
đến tuổi lên mười. Tôi đã đọc sách của Tiến sĩ Spock[1] và Tiến sĩ
Brazelton[2], và rất nhiều các chuyên gia danh tiếng khác, với mong muốn
tìm được những lời khuyên hữu ích nhất cho việc nuôi dạy nên những đứa
con khỏe mạnh, ngoan ngoãn, sáng suốt.
Thậm chí từ trước đó, khoảng giữa những năm 1980, khi còn làm trong
ngành ngân hàng, tôi ngày càng nhận thức được rằng chưa từng có ai đề cập
tới một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực nuôi dạy trẻ: vai trò của các kỹ
năng về tiền bạc và ý thức tài chính. Tôi bắt đầu quan tâm tới khoảng trống
tri thức này. Là giám đốc của của The First Women's Bank, tôi đã mở The
First Children's Bank tại FAO Schwarz[3]; và sau cùng, vừa là một người mẹ
vừa là một công dân có trách nhiệm, nên được làm việc với trẻ em và các gia

đình đã trở thành mối quan tâm số một của tôi. Tôi đã rời ngành ngân hàng
để lập dịch vụ tư vấn và công ty giáo dục của riêng mình, Mạng Tài chính
của Trẻ em, và bắt đầu tạo ra một lĩnh vực hoàn toàn mới.
Trẻ con đang lớn lên hầu như không biết gì về tiền bạc… trong khi đây
lại là một phần kiến thức mọi người đều phải dùng đến trong cuộc sống hằng
ngày. Vậy tại sao chưa có ai từng viết về nó nhỉ?
Câu trả lời rất đơn giản. Chưa từng có một chuyên gia nuôi dạy trẻ nào
đồng thời là chuyên gia tài chính cả. Và có rất nhiều người lớn – đặc biệt là
phụ nữ, những người chăm sóc chính của trẻ em, và những độc giả chính của
những cuốn sách nuôi dạy trẻ – lại không hiểu biết nhiều về tiền bạc.
Chúng tôi là một thế hệ không được dạy cho các kỹ năng tài chính.
Chúng tôi lớn lên với Donna Reed[4] làm hình mẫu, lấy món thịt nướng ngon
lành ra khỏi lò, đeo tạp dề và găng tay trắng muốt dọn thức ăn ra bàn. Mẹ
của chúng tôi, phần đông không đi làm ngoài xã hội. Có lẽ họ cũng chưa bao
giờ phải cân đối sổ séc cả.
Và rất nhiều người trong số chúng ta có cảm nhận trong vô thức thức
hoặc thiếu căn cứ, rằng hiểu biết quá nhiều về tiền bạc là một điều không
được đúng đắn cho lắm. Tiền bạc là “nguồn gốc của mọi tội ác”, một công
cụ quyền lực, một thứ vũ khí điều khiển kẻ khác. Nếu bạn hiểu biết nhiều về
tiền bạc, cũng có nghĩa là bạn có một sự gắn kết không lành mạnh với nó.
Nhưng thế giới đang thay đổi. Nó đang trở nên phức tạp hơn. Nó đang
vận động nhanh hơn. Chúng ta không thể để mình thành người thiếu hiểu
biết, và tình trạng đó lại càng không nên để xảy ra đối với con cái chúng ta.
Vậy là tôi liền bắt tay vào soạn ra mọi thứ mình biết về trẻ con và tiền
bạc, từ những kinh nghiệm của người làm trong ngành tài chính ngân hàng,
của người làm mẹ, và từ những buổi thảo luận chuyên môn, làm việc với trẻ
và gia đình, và xuất hiện với vai trò chuyên gia tài chính gia đình trên
chương trình Oprah cũng như các chương trình truyền hình khác. Kết quả là
phiên bản đầu tiên của cuốn sách này đã gây được tiếng vang. Tiền không
mọc trên cây leo lên vị trí số một trên bảng xếp hạng bestseller của tờ New
York Times , và tạo ra một làn sóng quan tâm tới đề tài này khi mọi người
bắt đầu nhận thấy nó quan trọng thế nào.
Đây đã, và vẫn đang là một vấn đề cấp bách. Các trường học và công ty

đang bắt đầu nhận ra rằng giáo dục về tiền bạc là quan trọng, và điều quan
trọng là chúng ta phải bắt đầu ngay từ nhỏ.
Nhưng chúng ta vẫn thuộc một nền văn hóa hãy còn quá thiếu hiểu biết
về tài chính. Nợ quốc gia đang tăng vọt… và nợ cá nhân của chúng ta cũng
vậy. Phá sản trở thành mối quan tâm của cả nước Mỹ. Nợ thẻ tín dụng ngập
đầu đến cả trẻ ở tuổi thanh thiếu niên.
Vậy mà con cái chúng ta vẫn chưa có đủ hiểu biết về tiền bạc. Theo một
khảo sát mới đây của tổ chức Visa USA thì:
• 56% các bậc cha mẹ tin rằng những đứa con tốt nghiệp trung học của họ
hoàn toàn chưa được chuẩn bị kiến thức để quản lý tài chính cá nhân một
cách có trách nhiệm.
• 78% các bậc cha mẹ cho biết những đứa con ở bậc trung học của họ
chưa xây dựng được một ngân sách.
Đáng buồn hơn nữa, chúng ta còn phân vân không rõ phải dạy con trẻ bắt
đầu từ đâu. Theo một khảo sát gần đây của ngân hàng FleetBoston trên các
bậc phụ huynh:
• Chỉ 27% cảm thấy được hướng dẫn đầy đủ về quản lý tài chính gia đình.
• Chỉ 26% cảm thấy đã đủ kiến thức để dạy con mình về tài chính cá nhân
ở mức căn bản.
• Dưới một nửa số người được hỏi cho rằng bản thân họ là tấm gương lý
tưởng cho con cả trong việc chi tiêu lẫn tiết kiệm.
Chúng ta không thể trông chờ ai khác làm việc này được. Trong khảo sát
của Visa USA, chỉ 30% các bậc phụ huynh cho biết trường trung học của
con họ có tổ chức các lớp thực hành quản lý tiền bạc (mà thực ra trước khi
có Tiền không mọc trên cây và Mạng Tài chính của Trẻ em đánh thức họ thì
con số này là 0%); và trong một khảo sát của công ty Northwestern Mutual,
43% các bậc phụ huynh cho biết họ cho rằng các trường học cần tổ chức
giáo dục về tiền bạc nhiều hơn. Họ đã đúng, tất nhiên rồi. Chúng ta cần tiếp
tục thúc đẩy thêm các chương trình giáo dục tại nhà trường. Nhưng ta cũng
cần nhớ rằng mọi sự giáo dục đều bắt đầu từ chính trong mỗi gia đình.
Trong khi đó, hệ quả của sự thiếu hiểu biết về tài chính vẫn tiếp tục nảy
nở tràn lan quanh chúng ta, thậm chí mối hiểm họa đó đang ngày càng to lớn
hơn lên. Thế hệ tiếp theo sẽ thừa hưởng 41 ngàn tỉ đô la tài sản tích lũy, và

như cựu Chủ tịch Quỹ dự trữ Liên bang Mỹ Alan Greenspan đã cảnh báo,
thế hệ kế tiếp “không được trang bị đủ kiến thức để thừa kế nền kinh tế toàn
cầu này”.
• 180.000 người trẻ từ 18 đến 24 tuổi tuyên bố phá sản trong vừa năm
qua.
• Số người trưởng thành tuyên bố phá sản tại nước Mỹ mỗi năm nhiều
hơn số người tốt nghiệp đại học.
• Cứ bốn phụ nữ thì có một người về hưu trong cảnh nghèo khó.
Đứa trẻ còn nhỏ xíu ấy; đứa bé chập chững ham hiểu biết ấy; cô bé hay
cậu bé nghiêm túc, lông bông, hấp tấp, cẩn thận, vô tư, đáng yêu ấy là một
trong những khoản tài chính lớn nhất mà bạn, với tư cách là người làm cha
mẹ, sẽ đầu tư. Theo những nghiên cứu mới nhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ
(USDA), số tiền để nuôi lớn một đứa trẻ từ lúc sinh ra cho đến khi rời tổ ấm
là 200.000 đô la. Những số liệu mới nhất, bạn có thể truy cập trang web của
USDA – usda.gov/wps/portal/usdahome – và tìm với từ khóa “Expenditures
on Children by Families” (Chi phí nuôi con của các gia đình), kèm theo năm.
Đại học Minnesota cũng cung cấp những nghiên cứu xuất sắc sẽ giúp bạn dự
tính được số tiền bạn có thể chi để nuôi con mình
(www.extension.umn.edu/distribution/familydevelopment/00178/html).
Trong một thế giới mà an ninh tài chính đang cực kì bất ổn, không phải ta
cứ nhắm mắt làm ngơ thì mọi chuyện rồi sẽ đâu vào đấy được. Vậy nên, cho
dù có những nghi ngại gì về tiền bạc đi chăng nữa – ta không có đủ kiến thức
về nó, biết quá nhiều về tiền có vẻ là điều không đúng đắn cho lắm, trẻ con
nên giữ sự hồn nhiên đến chừng nào có thể – chúng ta cũng không thể cho
phép những cảm xúc đó khiến ta lại truyền sự thiếu hiểu biết về tài chính ấy
cho thế hệ con trẻ kế tiếp.
Câu trả lời nằm ở giáo dục. Con cái chúng ta sẽ trưởng thành sớm hơn ta
nghĩ và bước vào một thế giới mà chúng sẽ phải mua xe, vay thế chấp, quản
lý thẻ tín dụng, chi trả khoản vay sinh viên, quản lý đầu tư chứng khoán,
chăm sóc cha mẹ già, và chuẩn bị cho chính chúng khi về hưu.
Con chúng ta sẽ chưa phải làm tất cả những việc đó lúc còn ở nhà trẻ,
nhưng không có cái tuổi nào là quá nhỏ để bắt đầu học hỏi về tiền và giá trị
của đồng tiền cả. Trẻ con có ý thức về tiền ngay từ khi chúng bắt đầu nhận

thức về thế giới xung quanh. Điều này có nghĩa rằng bạn có thể bắt đầu dạy
trẻ các quy tắc quản lý tiền bạc từ lứa tuổi nhỏ đến mức bạn không ngờ. Bạn
đã bao giờ giật một đồng 25 xu khỏi tay đứa trẻ và cao giọng, “Đừng có cho
nó vào miệng!
Con có biết nó ở đâu ra không đấy?” chưa? Hành động đó đồng nghĩa với
việc bạn đã khởi động cho trẻ một cách thức nhận biết về tiền bạc rồi: Đồng
25 xu ở đâu ra? Người ta phải làm gì để có nó? Nói về giá trị của đồng tiền
khi đem ra dùng để chi tiêu thì nó đáng giá bao nhiêu? Cần có bao nhiêu
đồng 25 xu để tạo thành 1 đô la?
Quá trình dạy về quản lý tiền bạc không cần phải dài dòng. Thực tế thì
bạn không nên như thế, nếu bạn muốn giữ con mình tập trung chú ý lâu hơn
30 giây. Tôi bắt đầu viết Tiền không mọc trên cây với ý tưởng làm cho kiến
thức trở nên vui nhộn với trẻ con và dễ dàng với cha mẹ. Tôi đặt tên sách là
Tiền không mọc trên cây bởi lẽ chúng ta đều từng nhắc hay nghe người khác
nhắc đến câu này. Tiền bạc là một thước đo giá trị – giá trị sức lao động, giá
trị thời gian, giá trị mọi thứ. Và hiểu về giá trị là một bước đầu quan trọng để
hiểu về các giá trị.
Mười năm sau, trong một thế giới đã đổi khác nhưng chưa đầy đủ, nơi trẻ
lớn lên cần thông hiểu tài chính hơn khi nào hết, tôi có trong tay một ấn bản
mới, đã cập nhật của cuốn sách này. Nó được viết ra nhằm giúp các bậc cha
mẹ cắt nghĩa những điều căn bản của quản lý tiền bạc cho trẻ, bắt đầu từ 3
tuổi và qua suốt thời tuổi teen của chúng. Nó đi từ việc bao nhiêu xu thì tạo
thành một hào, từ cách đổi tiền lẻ, cách mở tài khoản chi phiếu, cho tới
những khái niệm tài chính phức tạp như “ghi nợ” hay “thế chấp” đến cả
những thế giới hoàn toàn mới như dùng thẻ tín dụng, mua cổ phiếu, hay giao
dịch ngân hàng trên mạng. Cuốn sách hướng dẫn bạn về tiền tiêu vặt, cách
lập ngân sách, việc làm được trả lương, và cả cách làm từ thiện. Trên hết,
Tiền không mọc trên cây cho phép các bậc cha mẹ tặng con cái mình một
món quà vô giá: khả năng tự lực.

CHƯƠNG 1
BẠN VÀ NHÓC NHÀ BẠN SỞ HỮU PHONG CÁCH
TÀI CHÍNH NÀO?

Lịch sử và văn chương đầy rẫy những nhân vật điển hình tham lam và
hào phóng, nhiều đến nỗi ta có thể đưa ra ví dụ của hai loại tính cách này
ngay lập tức bằng việc nêu ra những cái tên. Khi nói “Scrooge”[5] mọi người
sẽ nghĩ ngay đến một kẻ bần tiện. Vua Midas mê vàng đến nỗi có một mong
ước chết người rằng mọi thứ ngài chạm vào sẽ biến thành vàng. Trong một
chương trình TV từng được phát sóng trước đây, một nhà triệu phú bí ẩn trao
những món quà cả triệu đô la cho những người xa lạ; nhân vật Archie
Bunker trong bộ phim truyền hình All in the Family (Tất cả cùng một gia
đình) “chết tên” bởi hành động kéo rèm cửa lại và tắt hết đèn trong nhà để
không phải phát kẹo vào lễ Halloween. Mặt khác, những nhân vật lịch sử
như Carnegie[6], Rockefeller[7] và Vanderbilt[8] dù đã qua đời song ngày nay
ta vẫn biết rõ tên tuổi của họ qua một nhà hát lớn, một quỹ từ thiện, và một
trường đại học.
Hầu hết chúng ta đều không rơi vào một trong hai thái cực trên. Chúng ta
không trốn trong bóng tối để khỏi phải cho đi mấy cây kẹo giá vài đô la,
nhưng chúng ta cũng không muốn tỏ ra mình là một kẻ nhẹ dạ trước những
câu chuyện sướt mướt. Có thể chúng ta không đủ tiền xây một trường đại

học lớn, nhưng ta có thể đóng góp chút ít cho quỹ hội cựu học sinh. Có lẽ
chúng ta không được thấy tên mình trên cổng bệnh viện hay trong nhà hát,
nhưng ta có thể quyên góp cho hội từ thiện hay tổ chức tôn giáo nào đó mà
ta quan tâm.
Dẫu sao chúng ta cũng đều có mối quan hệ cá nhân đặc biệt với tiền bạc;
nói rộng ra, chúng ta hoặc là kẻ tiêu pha hoặc là người giữ tiền. Và dù ta có
là ai đi chăng nữa, thái độ của ta đối với đồng tiền cũng sẽ tác động lên cách
ta dạy con cái nghĩ về tiền bạc.
Bạn có biết mình thuộc tuýp người tiêu tiền hay giữ tiền? Hãy thử bài trắc
nghiệm dưới đây:
PHONG CÁCH TÀI CHÍNH CỦA BẠN
1. Bạn có thường hay lo lắng về tiền bạc không?
2. Bạn có hay dùng đến cạn kiệt thẻ tín dụng?
3. Bạn nhớ chính xác số tiền mà mình tiết kiệm được chứ?
4. Bạn có tiêu sạch số tiền mình kiếm được?
5. Nếu bất ngờ có được một khoản tiền lớn, bạn sẽ tiết kiệm hầu hết số đó
không?
6. Bạn có cảm thấy cần phải chứng minh mình sống cũng chẳng “thua chị
kém em”?
7. Bạn có lo lắng cảnh khánh kiệt khi về già?
8. Bạn có thường quyết định mua luôn-và-ngay-lập-tức một thứ mà bạn
thích?
9. Khi được gợi ý mua một thứ gì đó, câu trả lời của bạn luôn là “Mình
không đủ tiền đâu”?
10. Bạn có hay lấy việc đi mua sắm làm phần thưởng cho mình?
* Cách tính điểm : Trả lời “Có” ở những câu lẻ cho thấy đó là người giữ
tiền và trả lời “Có” ở những câu chẵn là người tiêu tiền. Bạn trả lời “Có” ở
những câu nào?
Hẳn bạn cũng đã hiểu được con mình thuộc tuýp người có phong cách tài
chính như thế nào rồi. Để chắc chắn hơn, hãy làm một bài trắc nghiệm nữa.
Điền câu trả lời riêng cho từng nhóc của bạn, vì không đứa trẻ nào giống đứa
trẻ nào, và trong cùng một gia đình có thể có cả người tiêu tiền lẫn người giữ
tiền.

PHONG CÁCH TÀI CHÍNH CỦA CON BẠN
1. Khi bạn cho con tiền, nhóc nhà bạn có tiết kiệm số tiền đó?
2. Con bạn có hay làm mất hoặc để lạc mất tiền không?
3. Con bạn có hay do dự khi phải tiêu tiền của nó không?
4. Khi bạn đi mua sắm cùng con, bạn có hay phải nghe những câu “con
muốn cái này, con muốn cái kia” không?
5. Con bạn có thấy hãnh diện khi số tiền tiết kiệm của nó tăng lên?
6. Khi bạn hỏi trẻ “Sao con lại muốn cái này?” bạn có thường phải nghe
câu “Vì bạn con cũng có thứ đó” hay “Con thấy nó trên TV”?
7. Con bạn có khi nào tiết kiệm tiền để mua một món đồ chơi, rồi sau đó
nghĩ lại rằng thực ra trẻ không muốn thứ đó lắm?
8. Nếu bạn không cho trẻ ăn kem, liệu nó có hỏi lại “Nếu con trả tiền thì
có được ăn không”?
9. Khi cả nhà đi mua sắm, con bạn có luôn về nhà với túi vẫn còn tiền
không?
10. Khi cả nhà đi chơi xa, trẻ có muốn mua quà về cho tất cả bạn của nó
không?
* Cách tính điểm : Như trên.
Những trắc nghiệm trên có ý nghĩa gì? Đó đơn giản chỉ là một bài trắc
nghiệm mà thôi. Bạn không cần phải lo lắng nhà mình có một tên keo kiệt
hay những kẻ vung tay quá trán, cho dù nhóc nhà bạn có đạt điểm 5/5 cho
một trong hai nét tính cách trên đi chăng nữa. Đây chỉ là những khuynh
hướng chi tiêu và có thể được thay đổi theo thời gian theo lẽ thường và
thông qua giáo dục.
Điều đó có nghĩa rằng nếu bạn là một người giữ tiền, bạn sẽ tự nhiên có
xu hướng muốn dạy cho con mình tầm quan trọng của tiết kiệm; nhưng nếu
con bạn cũng là người giữ tiền, bạn sẽ muốn điều chỉnh nhẹ để bớt các bài
học đó, ghìm bớt “xung lực” tự nhiên của mình, và tự nhắc nhở mình lẫn trẻ
rằng tiền bạc chỉ có giá trị khi xem xét trên cơ sở nó mang lại bao nhiêu
niềm vui cho chúng ta trên thế gian này. Nếu bạn là một người tiêu tiền và
con bạn cũng vậy, bạn sẽ thực sự phải kiềm chế niềm thôi thúc chi tiêu lại,
và ghi nhớ rằng tiêu tiền không phải là tất cả. Nếu bạn có thói quen chi tiêu
này mà con mình thì ngược lại, vậy thì hãy nhớ đừng tá hỏa lên nếu bé

không đi theo chính xác con đường của bạn.
Phong cách lý tưởng, hẳn nhiên rồi, là ở ngay chính giữa: một người tiêu
dùng cẩn trọng mà thoải mái, vui vẻ và một người tiết kiệm có kỷ luật. Tôi
sẽ nói về sự cân bằng ấy trong cuốn sách này.
Bạn chẳng cần tới roi vọt để chấn chỉnh hành vi của con mình đâu. Đơn
giản bạn chỉ cần giúp trẻ đặt ra những mục tiêu cụ thể gần và xa với tiền bạc.
Niềm hưng phấn khi đặt ra một chiến lược để theo đuổi mục tiêu và cảm giác
toại nguyện vì đạt được mục tiêu sẽ dần truyền cho con bạn niềm vui thích
đích thực khi tiết kiệm và chi tiêu.

CHƯƠNG 2
DẠY CON NHỮNG ÐIỀU CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ
TIỀN BẠC NHƯ THẾ NÀO?

Khái niệm nào quan trọng nhất khi dạy con trẻ về tiền bạc? Phần lớn
chúng ta sẽ nói “tiết kiệm tiền”, vì dường như với hầu hết mọi người, việc
này là quá khó. Và ta không sai… nhưng cũng mới chỉ đúng một nửa. Phần
lớn tiền bạc, ngay cả đối với những người tiết kiệm nhất, phải dành vào việc
chi tiêu – thuế má, những chi phí cần thiết như thức ăn, chỗ ở, và một thứ mà
ta gọi là “chi tiêu linh động”, cho dù với nhiều người trong chúng ta thì đôi
khi việc chi tiêu đó trở nên thật kém linh động. Dạy trẻ con tiết kiệm là việc
rất quan trọng nhưng dạy cho chúng biết cách tiêu tiền khôn ngoan cũng
quan trọng không kém.
Sẽ là hợp lý nếu ta xem xét những bài học tiết kiệm trước, vì xét trên thực
tế thì có vẻ những bài học ấy càng ngày càng trở nên lỗi thời. Trong nửa cuối
thế kỉ 20, người Mỹ tiết kiệm được bình quân khoảng 8% thu nhập của họ;
trong thế kỉ 21, con số này bất ngờ sụt giảm một cách kinh hoàng: người Mỹ
chỉ đang tiết kiệm được dưới 2% – có những năm chỉ 1%. Và với mọi nỗ lực,
người Mỹ chưa từng là quốc gia tiết kiệm nhất; trong khi người Nhật chẳng

hạn, tiết kiệm được 1/4 (hoặc cao hơn) thu nhập của họ.
Và chúng ta không chỉ không tiết kiệm được mà nhiều hộ còn thường
xuyên chi tiêu vượt quá thu nhập của gia đình mình. Năm 2003, theo Ủy ban
nghiên cứu kinh tế và chính sách Mỹ, tỉ lệ nợ trên thu nhập sau thuế của các
hộ gia đình Mỹ là 108,3% . Và, con số này sẽ còn tiếp tục gia tăng.
Trong sách này tôi sẽ tập trung nói về cách làm sao bạn có thể chỉ bảo,
truyền cảm hứng và động viên trẻ tiết kiệm tiền, cũng như cách dạy trẻ kiểm
tra, đánh giá và chọn những cách tiêu tiền thông minh.

BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU
Tiết kiệm là một bài học thiết thực mà trẻ cần được dạy dỗ, tương tự việc
đánh răng hay làm bài tập về nhà vậy. Vậy hãy hình dung đến bài học đánh
răng. Bạn đưa cho trẻ những công cụ cần thiết: một bàn chải và kem đánh
răng; rồi tới không gian thích hợp , một phòng tắm có bồn rửa, để thực hành
bài học; và sau cùng, bạn giám sát quá trình , động viên và hoan nghênh khi
bài học được hoàn thành.
Tôi xin đưa ra một quá trình ba-bước tương tự khi dạy trẻ cách tiết kiệm.
Hãy chuẩn bị sẵn sàng. Dạy trẻ tiêu tiền khôn ngoan còn phức tạp hơn nhiều
và điều đó sẽ chiếm một phần đáng kể của cuốn sách này. Nhưng nếu con
bạn đã là thiếu niên, nó sẽ phải bắt đầu bằng việc học tiết kiệm trước.
Bước đầu tiên là phải cắt nghĩa được cho con bạn tiền là gì. Một định
nghĩa thích hợp dành cho trẻ nhỏ là thế này:
TIỀN: Thứ ta dùng để trả cho người khác để đổi lấy thứ gì đó hoặc để họ
làm việc gì đó cho mình.
Thực hành : Giúp con bạn lập một danh sách những thứ người ta có thể
dùng để đổi lấy hàng hóa hoặc dịch vụ. Với những trẻ ở tuổi đi học, hãy giúp
chúng lên mạng Internet hoặc vào thư viện để tìm những thứ đã từng được
dùng như tiền bạc trong các thời điểm lịch sử và các nền văn hóa khác nhau.
Giờ ta hãy cắt nghĩa về tiết kiệm. Định nghĩa cho trẻ như sau:
TIẾT KIỆM: Tiết kiệm hay để dành nghĩa là cất thứ gì đó ở một nơi an

toàn để sử dụng vào lúc khác khi cần.
Thực hành : Giúp trẻ lập một danh sách những thứ có thể để dành được
ngoài tiền bạc.
Tất cả chúng ta đều dành dụm nhiều thứ (bên cạnh tiền bạc) để dùng sau.
Lũ sóc để dành quả hạch để ăn trong mùa đông; các bà mẹ để dành món
tráng miệng để dùng sau bữa ăn; và ngày càng nhiều người giữ lại vỏ chai và
vỏ lon rỗng để tái chế.
NHỮNG THỨ ÐƯỢC DÀNH DỤM ÐỂ DÙNG SAU
Quần áo trẻ em
Hộp quà
Ghim băng
Sách
Báo
Băng video
Đồ khâu vá
Tranh ảnh
Váy áo

TẠI SAO PHẢI TIẾT KIỆM TIỀN?
Ta để dành tiền với ba lí do: một, để phòng thân trong trường hợp khẩn
cấp; hai, để chi dùng khi về hưu; và ba, để mua thứ gì đó ta thực sự mong
muốn. Nhiều người cho rằng ta nên để dành tiền với tâm niệm không bao giờ
đụng đến trừ trường hợp nguy cấp nhất. Đây là một quan điểm có cơ sở, và
sẽ được bàn đến ở phần sau của cuốn sách. Nhưng trước tiên, hãy nghĩ tới
mẹo tập trung nhấn mạnh vào niềm vui thích thuần túy của việc dành dụm
tiền với con bạn. Đơn giản điều đó có thể sẽ gắn bó với trẻ cả đời!

Thực hành : Hãy hỏi con bạn, “Con thích một công việc được trả một
triệu đô la một năm hay một công việc được trả một xu vào ngày đầu và
nhân đôi mức lương mỗi ngày trong vòng một năm?” Sau đó lấy máy tính ra
và cùng trẻ làm bài toán này. Rất đơn giản, bạn chỉ cần liên tục “nhân hai…
nhân hai…” và đếm số ngày. Nhân tới ngày thứ 28, bạn đã giúp trẻ nhìn ra
được vấn đề rồi đấy.
Hãy giúp nhóc lớn nhà bạn tìm trên Internet cụm từ lãi suất tiết kiệm kép .
Những số liệu trẻ tìm được sẽ lập tức khiến việc tiết kiệm trở thành một viễn
cảnh lí thú.
Với các bé nhỏ hơn, tôi gợi ý bạn tiếp cận đề tài tiết kiệm với lí do thứ ba
– tiết kiệm để mua một thứ nó rất thèm muốn.
NGƯỜI LỚN THƯỜNG TIẾT KIỆM TIỀN CHO
Con nhỏ
Xe cộ
Quần áo
Giáo dục
Đồ nội thất
Sửa sang nhà cửa
Nhà đất
Trang sức
Phòng khi về hưu
TV

Đi du lịch
Thực hành : Giúp trẻ lập một danh sách những thứ chúng có khả năng
dành dụm tiền để mua. Đi tới các cửa hàng hay lên các trang mua sắm trên
mạng để xem giá những thứ trong danh sách đó, rồi tính xem trẻ sẽ phải
dành dụm trong bao lâu để mua được các vật này.
Các bậc phụ huynh hãy nhớ rằng hiếm có niềm vui sướng nào cao hơn
việc tự mình kiếm được những đồng tiền và dùng chúng để mua những thứ
mình thực sự yêu thích. Bạn còn nhớ niềm hân hoan khi mua được chiếc
máy nghe nhạc hay chiếc xe đầu tiên chứ? Cha mẹ có thể cho trẻ thấy niềm
vui sướng này ngay từ khi chúng còn nhỏ, và đó sẽ là một món quà có giá trị
cả đời dành cho trẻ.

BA BƯỚC ĐỂ CHUẨN BỊ KẾ HOẠCH TIẾT KIỆM
Cho dù nhóc nhà bạn đã lớn đến mức nào, chỉ cần trẻ vẫn còn ở trong
vòng tay bạn, thì chưa phải là quá muộn để bắt đầu dạy con cách tiết kiệm
tiền bạc.
Tôi sẽ chỉ ra ở đây rằng quy mô phát triển tài chính của tôi hơi khác với
của tiến sĩ Spock. Khi trẻ bước vào thời kì đầu tuổi teen, chúng sẽ bắt đầu
kiếm được những khoản tiền đáng kể ở ngoài (từ việc trông trẻ, làm việc nhà
v.v.). Thêm vào đó, ở tuổi mười lăm hoặc mười sáu, phần nhiều thanh, thiếu
niên có thể tự lo được mọi vấn đề tài chính của chúng (dưới sự giám sát của
bạn) và nên tự kiếm hầu hết hay toàn bộ “thu nhập” của riêng chúng.
Tuy nhiên, cũng như không thể gợi ý một cậu nhóc mười sáu tuổi chưa
từng cưỡi ngựa leo lên lưng một con ngựa bất kham được. Tôi không khuyên
bạn đưa thẻ tín dụng cho nhóc tuổi teen nhà bạn khi trẻ chẳng có chút kinh
nghiệm tài chính nào. Bất kể con bạn ở lứa tuổi nào, hãy bắt đầu bằng những
gì cơ bản nhất, mà điều trước hết là tiết kiệm tiền nong.
Quy tắc chung để lôi cuốn một người (kể cả người lớn) vào việc tiết kiệm
tiền nong là như nhau, dù là đứa trẻ sáu tuổi hay một thiếu niên mười sáu
tuổi. Phương pháp chung để truyền đạt bài học tiết kiệm là:
(1) đặt một mục tiêu tài chính cho con bạn.

(2) giúp trẻ kiếm số tiền cần thiết trong một khoảng thời gian nhất định.
(3) cùng tận hưởng thành quả.
Dưới đây là 3 bước cụ thể để bắt đầu một chương trình tiết kiệm thành
công:
CÁCH XÂY DỰNG MỘT KẾ HOẠCH TIẾT KIỆM
1. Cung cấp cho con bạn thứ để tiết kiệm. Trẻ sẽ cần phải có một nguồn
tiền, tốt nhất là do trẻ kiếm ra, cho phép chúng dùng tiền của riêng mình để
tiết kiệm (chi tiết về phương pháp và thời gian xem ở Chương 3).
2. Cung cấp một nơi thích hợp cho trẻ cất tiền tiết kiệm. Đó có thể là một
cái hũ, cái lọ hay một két đồ chơi.
3. Quan sát quá trình và khuyến khích, động viên. Đặt ra những mục tiêu
có thể đạt được và ngợi khen con bạn khi trẻ tiết kiệm thành công.
Hãy nhớ rằng thường xuyên tiết kiệm là một thói quen đòi hỏi tính tự giác
cao – nhưng bạn đã từng thấy ai đó luôn luôn tự giác tiết kiệm chưa? Đừng
đặt ra một hệ thống dựa quá nhiều vào khả năng tự kiềm chế của con bạn. Về
lâu về dài làm thế chỉ thất bại mà thôi.
Thay vào đó, nên tạo cho con bạn một hình thức tiết kiệm đơn giản, dễ
thực hiện để nó trở thành một thói quen hằng tuần. Hãy phát cho trẻ tiền tiêu
vặt chính xác tới từng đồng lẻ và phát vào đúng một thời điểm nhất định
trong tuần. Hãy đảm bảo trẻ có một chỗ đặc biệt, an toàn để cất tiền. Nếu
nhóc nhà bạn đang tiết kiệm để mua một thứ gì đó, bạn hãy dán một tấm
hình thứ cần mua lên cái hũ tiết kiệm để nhắc nhở trẻ.
Nhóc nhà bạn càng dễ học được thói quen để dành tiền, tính tự giác của
trẻ càng ít phải chịu áp lực – và như thế cả trẻ và bạn đều được thoải mái!
Bởi trọng trách của tôi là làm cho việc học cũng vui vẻ như một trò chơi,
tôi sẽ đưa ra những trò chơi và bài luyện tập để bạn thực hành cùng với trẻ.
Hãy nhớ rằng các hoạt động này chỉ nhằm tạo động lực và kích thích niềm
hứng khởi. Dù có hay không những trò chơi hằng tuần và những lời động
viên này thì con bạn vẫn cần một kế hoạch tiết kiệm căn bản – cho đến khi
nó có một tài sản thực sự đầu tiên được cất giấu an toàn!
Dưới đây là những gợi ý cụ thể để bạn thực hành với con mình theo đúng
lứa tuổi. Trước khi bạn giở tới phần viết hợp với tuổi của con, hãy chắc chắn
rằng nhóc nhà bạn đã nắm rõ những khái niệm được nhắc đến ở lứa tuổi nhỏ

hơn. Bạn cũng nên xem qua những phần đó trước khi bắt đầu.
Trẻ từ 2 đến 4 tuổi
Với trẻ nhỏ, bạn cần cắt nghĩa cho chúng hiểu tiền bạc là gì trước khi bắt
đầu nói chuyện tiết kiệm.
Dưới đây là ba trò chơi Tiền Là Gì? giúp con bạn làm quen hơn nữa với
những đồng xu. Mỗi bài tập nhằm giúp con bạn nhận biết các đồng xu và
phát triển kỹ năng đọc, ghi nhớ và lập luận đơn giản. Các trò chơi này có thể
diễn ra trên bàn bếp khi bạn nấu ăn, trong phòng đợi của bác sĩ, hay cả trên
xe hơi trong những chuyến đi dài.
Trò chơi đầu tiên, Nhận Dạng Tiền Xu, nhằm dạy con bạn cách nhận biết
những đồng xu cùng giá trị của chúng.
NHẬN DẠNG TIỀN XU
— Mục đích
Dạy trẻ cách xác định một đồng xu theo ba cách: theo kích cỡ, theo tên và
theo trị giá.
— Dụng cụ
Giấy, bút c...